headerphoto

Komitet Ochrony Starych Cmentarzy - Sekcja TPPiR

       Komitet Ochrony Starych Cmentarzy został reaktywowany na 10 Zjeździe przemyślan w 2007 r. Prowadzenie KOSC powierzono Alicji Chruścickiej, która wykazała zainteresowanie problemami troski o Cmentarze Przemyskie.

       W Komitecie Ochrony Starych Cmentarzy aktywnie działają; przewodnicząca: Alicja Chruścicka; Członkowie: Waldemar Wiglusz, Roman Taworski, Bogusława Pieczyńska, Bolesław Czyżowicz, Zdzisław Konieczny, Jerzy Zajic, Janusz Bator, Władysław Zych,
i inni.

       1. Z inicjatywy Alicji Chruścickiej w lipcu 2007 r. nastąpił remont nagrobka Anny Maczek matki generała broni Stanisława Maczka. Prace remontowe wykonał Zakład Karny w Przemyślu a materiały dostarczył GreinPlast. Tablicę epitafijną odnowiły Okręgowe warsztaty Techniczne w Żurawicy a tabliczkę informująca wykonała Firma reklamowa ArtCreo.


przed remontem                         po remoncie

       Nagrobek przekazano pod opiekę II Liceum Ogólnokształcącemu im. Prof. Kazimierza Morawskiego w Przemyślu.
       Młodzież zasadziła symboliczne drzewka i utwardziła otoczenie nagrobka żwirem dostarczonym przez Gospodarkę Komunalną Spółka "SITA".z oo.


                        sadzenie drzewek                                         obsypywanie gruzem


Poświęcenie nagrobka w trakcie X Zjazdu Przemyślan.

       2. Grobowiec księżnej Lubomirskiej również odremontowan przy pomocy sponsorów
oraz przy zaangażowaniu członków Zarządu TPPiR w osobach: Alicja Chruścicka,
Bogusława Pieczyńska, Bolesław Czyżowicz, Roman Taworski

       Materiały dostarczył BOZ-3, Grein Plast, a prace remontowo- budowlane wykonał Zakład Karny . Polegały one na odczyszczeniu, uzupełnieniu ubytków i pokryciu zaprawą tynków grobowca oraz ułożeniu kostki brukowej wzdłuż grobowca i wzdłuż ścieżki do niego. Również emulsja mineralną pokryto powierzchnię celem poprawy estetyki. Odczyszczono i pomalowano żeliwne ogrodzenie przy pomocy uczniów Centrum Kształcenia Praktycznego w Przemyślu.

        Wskutek tych prac zaniedbane, zaśmiecone otoczenie grobowca, skorodowane ogrodzenie
i obskurna budząca niesmak elewacja oraz roztrzaskana tablica epitafijna odeszła w niepamięć. Nowy wygląd "ostatniego ogrodu" Księżnej o pow. ok. 25 m2 zmienił się, a zasadzone drzewka strzegą jej pamięci.


Grobowiec przed remontem


                        Po remoncie - stan obecny                         Przekazanie grobowca.

Opiekę nad grobowcem sprawuje Państwowa Wyższa Szkoła Wschodnioeuropejska -
Koło Naukowe Historyków - siedziba PWSW Pałac Lubomirskich na Bakończycach.

W dnia 31 października -2 listopada 2007 r. z inicjatywy Komitetu, po długiej przerwie odbyła
się "Kwesta 2007" z przeznaczeniem środków na ratowanie zapomnianych nagrobków obrońców Ojczyzny i zasłużonych dla miasta obywateli. Zebrano wówczas 4.150 zł.

Na rok 2008 do planu prac KOSC ujęto:

       3. Nagrobek Teofila Szymczakowskiego uczestnika wojny polsko-bolszewickiej z 1920r. (pole nr 16 Cmentarz Główny).


                        Zdjęcie z poświęcenia.                         Zdjęcie przekazania pod opiekę.

Nagrobek przekazano pod opiekę uczniom I Liceum Ogólnokształcącemu im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu.

        4. Nagrobek Jana Gołubickiego - kolejarza, który zginął w katastrofie wykonując rozkaz Armii Krajowej (pole nr 27b Cmentarz Główny).


                        nagrobek przed remontem                         nagrobek po remoncie


zdjęcie z poświęcenia

Nagrobek przekazano pod opiekę uczniom Zespołu Szkół Usługowo-Hotelarskich i Gastronomicznych im. Armii Krajowej w Przemyślu.

        5. Nagrobek majora Ludwika Oręż Pogorzelskiego (pole nr 19 Cmentarz Zasański) służącego w Armii Amerykańskiej podczas II wojny światowej, nauczyciela języka angielskiego.


Zdjęcie z przekazania                                 Nagrobek po remoncie

Nagrobek przekazano pod opiekę II Liceum Ogólnokształcącemu im. prof. Kazimierza Morawskiego w Przemyślu.

        6. Odremontowano grobowiec rodzinny Eugeniusza Dębickiego (pole nr 12 Cmentarz Zasański) społecznika, członka TPPiR w latach powojennych.


Nagrobek po remoncie

Prace przy wymienionych powyżej nagrobkach nieodpłatnie wykonał Zakład Karny w Przemyślu. Materiały zakupiono ze środków zebranych w trakcie " Kwesty 2007".

        7. Wsparto również remont grobowca rodziny Kramarzów z prochami kpt. Władysława Kramarza żołnierza, który zginał w obronie Przemyśla w 1917r.
( pole nr12 Cmentarz Główny).


Nagrobek przed remontem


                        Poświęcenie grobowca                 Epitafium por. Władysława Kramarza

"Kwesta 2008" organizowana przez KOSC na ratowanie zapomnianych nagrobków obrońców Ojczyzny, powstańców styczniowych i listopadowych oraz zasłużonych dawnych obywateli miasta zakończyła się wynikiem 11.311 zł.

Na rok 2009 do planu KOSC ujęto do remontu:

        1. Grobowiec ks. Józefa Wiejowskiego wiceprezesa TUM ( 1912r.) zasłużonego
dla Kościoła i społeczeństwa znanego z wielu dzieł na terenie miasta i regionu.
(pole 14 Cmentarz Główny).


grobowiec przed remontem - grobowiec po konserwacji

Remont kapitalny i pełna konserwacja grobowca została zrealizowana z dotacji Konserwatora Wojewódzkiego 10.000 zł. Udział w kosztach zaznaczyła Kuria Biskupia przekazując kwotę 3000 zł. Towarzystwo przyjaciół Przemyśla ze zbiórki publicznej przekazało na ten cel kwotę 7000 zł . Prace wykonał konserwator Roman Dawidziak. Całkowity koszt remontu 20.000 zł.

Grobowiec przekazano pod opiekę drużynie harcerskiej z Wyższego Seminarium Duchownego
w Przemyślu.

        2. Postawiono nagrobek płk. Franciszkowi Stutzmannowi uczestnikowi wojny polsko-bolszewickiej ojcu słynnego pilota Ferdynanda Stutzmanna biorącego udział w bitwie o Anglię
w II wojnie światowej.


tablica przed remontem - zdjęcie ufundowanego nagrobka


Poświęcenie grobowca

Nagrobek odnowiono przy wsparciu sponsorów 1000 zł i 200 zł. Ze zbiórki publicznej pokryto sumę 1200 zł. Koszt całkowity 2.400 zł.

        3. Nagrobek Stanisława Nałęcz Skałkowskiego burmistrza miasta Przemyśla (1874r). (pole 14 Cmentarz Główny)

Zupełnie zrujnowany nagrobek odremontował Zakład Kamieniarski przy ul. Słowackiego Wojciecha Mryca. Całkowity koszt remontu 4.000 zł.


                        nagrobek przed remontem                         nagrobek po remoncie


Uroczyste przekazanie nagrobka

Nagrobek przekazano pod opiekę Technikum Elektronicznemu i Zespołu Szkół Elektronicznych
i Ogólnokształcących w Przemyślu.

Ponadto w 2009 r. zrealizowano prace zabezpieczające przy grobowcach;

        1. grobowiec powstańca styczniowego Michała Sosnowskiego (pole 27a Cmentarz Główny) odczyszczono, dokonano drobnych remontów i zabezpieczono przed erozją.


Grobowiec przed remontem


Grobowiec po pracach zachowawczych.

        2. grobowiec rodziny Popławskich z prochami Józefa Antoniego Trzaski Popławskiego( pole nr 1) powstańca styczniowego odczyszczono, uzupełniono ubytki w elewacji, zabezpieczono przed dalsza erozją.


grobowiec przed remontem - grobowiec po pracach zachowawczych.

        3. grobowiec Zygmunta Okszy Orzechowskiego z prochami dra kpt. Władysława Hibla uczestnika wojny polsko-bolszewickiej odczyszczono, uzupełniono ubytki w elewacji podstawy grobowca, zabezpieczono przed erozją.


grobowiec przed remontem - grobowiec po pracach zachowawczych.

Prace przy wymienionych grobowcach wykonał Zakład Karny w Przemyślu. Materiały budowlane
i konserwujące zabezpieczył KOSC ze środków pochodzących z "Kwesty 2008".
KOSC zorganizował "Kwestę 2009" z wynikiem 13.838 zł i 48 gr

Do planu na rok 2010 ujęto grobowce na Cmentarzu Głównym w tym o dużej wartości zabytkowej wymagające wysokich umiejętności konserwatorskich tj;

        1. grobowiec powstańca listopadowego, więźnia stanu 1863 Wincentego Lanchampsa de Berier - przemyskiego notariusza (pole nr 3 )

        2. grobowiec Wincentego Skwirzyńskiego powstańca styczniowego (pole nr 9) zdj. nr 43

        3. Grobowiec Marcina Łukasiewicza oficera wojsk polskich 1831 ( pole nr 9).


Zdjęcie grobowca przed remontem.

        4. Ponadto ujęto do remontu grobowiec Feliksa Lipskiego (pole nr 18) oficera wojsk polskich 1831 wymagający naprawy tablicy epitafijnej, gruntownego oczyszczenia i konserwacji oraz uzupełnienia ubytku w elewacji.


Grobowiec przed remontem. (pole nr 18).

        5. Grobowiec Braci Osińskich ( pole nr 11) założycieli Muzeum Ziemi Przemyskiej, wymagający wykonania elewacji na znacznej powierzchni

        6. Grobowiec Aleksandra Dworskiego, burmistrza miasta Przemyśla (pole nr 16),
który wymaga naprawy płyty nagrobnej .


Grobowiec przed remontem.

        7. Grobowiec Izy Kossowskiej (pole nr 18) pierwszej harcerki przemyskiej, wymagający wykonania elewacji


Grobowiec przed remontem.

KOSC odnotował potrzebę zaznaczenia pola nr 31 gdzie znajdowało się pole pochówku legionistów.

Dostrzega się również potrzebę gruntownego przeglądu technicznego nagrobków
w polu nr 16 gdzie jest duże nagromadzenie nagrobków powstańców styczniowych, gdzie spoczywają zasłużeni dla miasta architekt i rzeźbiarz Majerscy w grobowcu zwieńczonym piękną rzeźbą Matki Boskiej niepokalanie poczętej. Grobowiec nauczycieli Ungerów z rzeźbą Chrystusa upadającego pod krzyżem.

KOSC realizację planu uzależnia od pozyskania dotacji na realizację remontu wpisanych do rejestru zabytków grobowców na które obecnie jest wykonywany projekt, oraz od pomocy w zakresie nieodpłatnej robocizny przez Zakład Karny
w Przemyślu i Centrum Kształcenia Praktycznego w Przemyślu.

Przewodnicząca KOSC- Alicja Chruścicka